Brzeg to miasto o bogatej historii, której ślady są widoczne w układzie urbanistycznym, zabytkowej architekturze i przestrzeniach publicznych. Ochrona tych wartości oraz zachowanie historycznego charakteru miasta dla przyszłych pokoleń były jednymi z najważniejszych przesłanek utworzenia Parku Kulturowego „Książęce Miasto Brzeg”.
Park Kulturowy został utworzony uchwałą nr XXV/277/16 Rady Miejskiej Brzegu z dnia 28 października 2016 r. w sprawie utworzenia Parku Kulturowego „Książęce Miasto Brzeg”.
Jest to forma ochrony krajobrazu kulturowego, która pozwala chronić nie tylko poszczególne zabytki, ale również ich otoczenie, historyczny układ przestrzenny oraz charakter miejsc tworzących tożsamość miasta.
Cele utworzenia Parku Kulturowego
Utworzenie Parku Kulturowego służy ochronie i zachowaniu dziedzictwa Brzegu, a także kształtowaniu przestrzeni z poszanowaniem jej historycznych i kulturowych wartości.
Do najważniejszych celów należą:
- ochrona krajobrazu kulturowego – zachowanie historycznej zabudowy, układu urbanistycznego i charakterystycznych elementów przestrzeni miejskiej,
- ochrona dziedzictwa architektonicznego – dbałość o zabytki oraz ich otoczenie, a także o cechy architektoniczne budynków i detale wpływające na wygląd historycznego miasta,
- uporządkowanie przestrzeni publicznej – kształtowanie estetycznego i spójnego otoczenia, w tym zasad dotyczących reklam, szyldów, ogrodzeń i elementów małej architektury,
- zachowanie lokalnej tożsamości – podkreślanie wielowiekowej historii Brzegu, jego tradycji i dziedzictwa, które stanowią ważny element tożsamości mieszkańców,
- tworzenie warunków do zrównoważonego rozwoju – godzenie potrzeb mieszkańców i użytkowników miasta z koniecznością zachowania jego historycznych wartości.
Co obejmuje ochrona?
Park Kulturowy obejmuje obszar historycznej części Brzegu, na którym znajdują się cenne zabytki architektury i elementy historycznego układu miejskiego. Przyjęte rozwiązania służą ochronie zarówno poszczególnych obiektów, jak i charakteru przestrzeni, w której funkcjonują.
Ochrona krajobrazu kulturowego wiąże się między innymi z zasadami prowadzenia określonych prac budowlanych, umieszczania reklam i szyldów, sytuowania ogrodzeń oraz obiektów małej architektury. Szczegółowe wymagania i ograniczenia określa uchwała ustanawiająca Park Kulturowy wraz z jej załącznikami.
Park Kulturowy nie oznacza wyłączenia historycznej części miasta z codziennego użytkowania. Jego zadaniem jest takie kształtowanie przestrzeni, aby można było z niej korzystać, rozwijać działalność i realizować potrzeby mieszkańców, jednocześnie dbając o zachowanie jej wyjątkowego charakteru.
Przy planowaniu prac lub zmian w obrębie nieruchomości położonych na terenie Parku Kulturowego należy zapoznać się z obowiązującymi przepisami i ustalić, czy planowane zamierzenie wymaga spełnienia dodatkowych warunków lub uzyskania odpowiednich uzgodnień.
Głos mieszkańców – badanie ankietowe z 2016 roku
Prace związane z przygotowaniem Parku Kulturowego poprzedziło badanie ankietowe dotyczące walorów kulturowych i turystycznych Brzegu. Ankiety zbierano od 5 kwietnia do 8 maja 2016 r. Celem badania było poznanie opinii mieszkańców oraz osób odwiedzających miasto, które mogły zostać wykorzystane w działaniach promocyjnych i planistycznych.
Łącznie zebrano 641 ankiet, w tym 433 od mieszkańców Brzegu. W przeprowadzenie badania zaangażowały się lokalne organizacje pozarządowe i wolontariusze.
Wyniki pokazały, że mieszkańcy dostrzegają wartość historycznego dziedzictwa miasta i są zainteresowani jego poznawaniem. Dwie trzecie ankietowanych uznało historię i tradycje Brzegu za interesujące, a prawie co piąta osoba deklarowała szczególne zainteresowanie lokalną historią.
Wśród miejsc, które warto pokazywać osobom odwiedzającym Brzeg, najczęściej wskazywano:
- Zamek Piastów Śląskich wraz z Muzeum Piastów Śląskich – 85% wskazań;
- rynek i ratusz – 48%;
- zabudowę Starego Miasta – 39%.
Respondenci dostrzegali również potencjał Parku Kulturowego w poprawie stanu budynków, uporządkowaniu reklam oraz podniesieniu estetyki przestrzeni miejskiej.
Badanie stanowiło ważny element rozpoznania potrzeb i oczekiwań związanych z ochroną dziedzictwa oraz wykorzystaniem walorów kulturowych Brzegu.
